Ulga termomodernizacyjna – zasady odliczenia i rozliczenie w PIT

Na czym polega ulga termomodernizacyjna

Ulga termomodernizacyjna to odliczenie od podstawy opodatkowania wprowadzone do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z dniem 1 stycznia 2019 r. Pozwala pomniejszyć dochód (a u ryczałtowców – przychód) o wydatki poniesione na materiały budowlane, urządzenia i usługi związane z termomodernizacją budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Nie jest to więc dotacja wypłacana na konto, tylko zmniejszenie podatku do zapłaty albo zwiększenie zwrotu z urzędu skarbowego.

To rozróżnienie ma praktyczne skutki. Po pierwsze, korzyść zależy od stawki podatku. Osoba rozliczająca się według skali, której dochód mieści się w pierwszym progu, odzyska 12% odliczonej kwoty; w drugim progu – 32%; przy podatku liniowym – 19%; przy ryczałcie – tyle, ile wynosi stawka ryczałtu od danego przychodu. Od wydatku 40 000 zł daje to odpowiednio około 4800 zł, 12 800 zł lub 7600 zł. Po drugie, kto nie płaci podatku – bo ma dochody zwolnione albo mieszczące się w kwocie wolnej – z ulgi nie skorzysta, chyba że w kolejnych latach pojawi się dochód, od którego będzie można odliczyć zaległą kwotę.

Kto może skorzystać

Prawo do ulgi ma podatnik będący właścicielem lub współwłaścicielem budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Tytuł własności musi istnieć w chwili dokonywania odliczenia. Nie skorzysta zatem najemca, osoba mieszkająca w domu rodziców ani ktoś, kto dopiero zamierza budynek kupić.

Pojęcie budynku jednorodzinnego odsyła do Prawa budowlanego. Obejmuje ono dom wolnostojący, bliźniak, segment w zabudowie szeregowej lub grupowej, w którym wydzielono nie więcej niż dwa lokale mieszkalne albo jeden lokal mieszkalny i lokal użytkowy o ograniczonej powierzchni. Mieszkanie w bloku czy kamienicy pod ulgę nie podlega, podobnie jak budynek letniskowy niebędący budynkiem mieszkalnym.

Limit odliczenia

Maksymalna kwota odliczenia wynosi 53 000 zł na podatnika i dotyczy wszystkich przedsięwzięć termomodernizacyjnych we wszystkich budynkach, których jest on właścicielem lub współwłaścicielem. Limit nie odnawia się co roku ani przy kolejnej inwestycji – jest jeden na całe życie podatnika w obecnym stanie prawnym. Małżonkowie będący współwłaścicielami mają dwa odrębne limity. Odlicza się kwoty brutto, czyli z podatkiem VAT, o ile VAT nie został odliczony w ramach działalności gospodarczej.

Łączenie ulgi z programami dotacyjnymi w praktyce

Zasada z ramki powyżej wygląda prosto, ale w konkretnych sytuacjach budzi pytania. Najczęstszy scenariusz: właściciel domu montuje instalację fotowoltaiczną za 30 000 zł, fakturę otrzymuje w październiku, wniosek o dotację składa w listopadzie, a pieniądze – przyjmijmy 6000 zł – trafiają na konto w marcu następnego roku. Ma do wyboru dwie drogi. Może w zeznaniu za rok zakupu odliczyć od razu 24 000 zł, przewidując dotację, i nie robić nic więcej. Może też odliczyć pełne 30 000 zł, a w zeznaniu za rok otrzymania dotacji doliczyć 6000 zł do dochodu. Efekt podatkowy jest zbliżony, różni się rozkładem w czasie i – jeśli dochody w obu latach wpadają w różne progi – ostateczną kwotą.

Kwoty dotacji podane w przykładzie są umowne. Wysokość wsparcia w poszczególnych edycjach programów opisujemy osobno: zasady i historię kolejnych naborów na stronie program Czyste Powietrze, a przegląd wszystkich form wsparcia – w tekście finansowanie fotowoltaiki i termomodernizacji. W programie Czyste Powietrze obowiązywały w różnych okresach odmienne reguły łączenia dotacji z ulgą na podstawowym poziomie dofinansowania, dlatego warunki własnej umowy trzeba przeczytać uważnie.

Osobną sprawą są dotacje gminne, na przykład do wymiany pieca. Jako zwrot wydatku „w jakiejkolwiek formie” również pomniejszają podstawę odliczenia, mimo że nie pochodzą z funduszy ochrony środowiska.

Trzy lata na realizację i sześć lat na odliczenie

W przepisach występują dwa różne terminy, które łatwo pomylić.

Trzy lata to czas na zakończenie przedsięwzięcia. Liczy się go od końca roku podatkowego, w którym poniesiono pierwszy wydatek. Kto pierwszą fakturę otrzymał w maju 2024 r., musi zakończyć dane przedsięwzięcie do 31 grudnia 2027 r. Ustawa nie wymaga formalnego protokołu zakończenia, ale w razie kontroli trzeba umieć wykazać, że prace doprowadziły do zamierzonego efektu – faktura końcowa, protokół odbioru czy zgłoszenie mikroinstalacji do operatora są tu naturalnymi dowodami.

Sześć lat to czas na wykorzystanie odliczenia, jeśli dochód w roku wydatku był zbyt mały. Również liczy się od końca roku, w którym poniesiono pierwszy wydatek. Emeryt z niewielkim dochodem do opodatkowania może więc rozkładać odliczenie na kolejne zeznania, ale po upływie tego okresu niewykorzystana część przepada.

Najczęstsze błędy przy korzystaniu z ulgi

• Faktura na niewłaściwą osobę. Dokument wystawiony na dorosłe dziecko, które płaciło za remont domu rodziców, nie daje prawa do odliczenia ani dziecku (nie jest właścicielem), ani rodzicom (nie ponieśli wydatku).
• Wydatki w domu w budowie. Panele czy pompa ciepła zamontowane przed zgłoszeniem zakończenia budowy nie mieszczą się w uldze, niezależnie od tego, że urządzenia są w wykazie.
• Pozycje spoza wykazu. Typowe przykłady sporne to remont pokrycia dachu bez ocieplenia, przebudowa komina czy prace wykończeniowe wewnątrz budynku. Odliczyć można to, co wynika z wykazu i służy termomodernizacji, a nie cały remont.
• Podwójne odliczenie. Przedsiębiorca, który ujął wydatek w kosztach działalności lub odliczył VAT, nie może tej samej kwoty rozliczyć w uldze.
• Pominięcie dotacji. Niedoliczenie do dochodu dotacji otrzymanej po odliczeniu jest błędem wychwytywanym stosunkowo łatwo, bo instytucje wypłacające wsparcie dysponują danymi beneficjentów.

Ulga a planowanie inwestycji

Ulga termomodernizacyjna rzadko przesądza o tym, czy inwestycja się opłaca, ale potrafi skrócić okres zwrotu o rok lub dwa. Warto uwzględnić ją w rachunku od początku, razem z kosztem instalacji i przewidywanymi oszczędnościami. Orientacyjne ceny zestawów opisujemy w tekście ile kosztuje fotowoltaika, a własny przypadek można policzyć, wybierając kalkulator fotowoltaiki. Przy większych przedsięwzięciach – ocieplenie plus wymiana źródła ciepła plus panele – dobrze jest rozplanować kolejność prac tak, by limit 53 000 zł wykorzystać na wydatki, na które nie przysługuje inne wsparcie. Od strony technicznej logiczną kolejność prac w starszym domu opisujemy w poradniku o tym, jak przygotować dom z grzejnikami do pompy ciepła.

Niniejszy tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady podatkowej. W sprawach wątpliwych wiążącą odpowiedź daje interpretacja indywidualna wydawana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej; ogólne objaśnienia podatkowe dotyczące ulgi są dostępne na stronach Ministerstwa Finansów.